Incontinentie, wat is dat?

Het onvermogen om, al dan niet tijdelijk de urine en/of ontlasting op te houden, wordt incontinentie genoemd. In Nederland hebben er zo’n 600.000 mensen last van. De mate van incontinentie is niet voor iedereen gelijk, maar de dagelijkse zorgen zijn er niet minder om. Een goede verzorging en de juiste keuze van producten kunnen er evenwel toe bijdragen dat het incontinentieprobleem zo min mogelijk inbreuk maakt op het dagelijkse, sociale, leven.

Anatomie

Om te kunnen begrijpen waardoor de klachten worden veroorzaakt, is het goed te weten hoe de urinewegen zijn aangelegd en functioneren.

Bouw van de urinewegen

De urinewegen van de mens omvatten de nieren, urineleiders, blaas en plasbuis. Vanuit de nieren wordt de urine door de urineleiders naar de blaas getransporteerd, waar het wordt opgeslagen. Als de totale hoeveelheid urine groot genoeg is (ongeveer 300 ml), ontstaat aandrang. We voelen dan dat we moeten plassen. Door het openen van de sluitspier en het aanspannen van de blaasspieren kan de urine dan via de plasbuis het lichaam verlaten.

De urinewegen van de man

Anders dan bij de vrouw heeft de man een lange plasbuis van ongeveer 20 cm lengte die in een bocht vanuit de blaas naar de penis loopt. Bij mannen ligt rond de plasbuis, vlak onder de blaas ook de prostaat. Deze produceert de zaadvloeistof. Vergroting of ontsteking van de prostaat kan bij de man nogal eens aanleiding geven tot incontinentie.

De urinewegen van de vrouw

De plasbuis van de vrouw is slechts zo'n 3 tot 4 cm lang en ligt vlak bij de voortplantingsorganen. Door de geringe afstand tussen de opening van de vagina en anus zijn vrouwen veel kwetsbaarder voor urineweginfecties. De blaas bevindt zich vlak boven een laag spieren die de buikholte afsluit, de zogenaamde bekkenbodemspieren. Bij vrouwen is de oorzaak van incontinentie dikwijls een verslapping van deze spieren.

Er zijn meerdere vormen van incontinentie, die veelal in een gemengde vorm voorkomen. De meest voorkomende vormen zullen we hier beschrijven.

Inspannings-incontinentie

Deze vorm van incontinentie wordt ook wel stress-incontinentie genoemd, maar heeft met psychische stress niets te maken. Met stress wordt bedoeld de drukverhoging in de buikholte die ontstaat bij bewegen, sporten, hoesten, tillen etc. Inspannings-incontinentie komt hoofdzakelijk voor bij vrouwen en is te wijten aan het slecht functioneren of het slapper worden van de blaashals of de bekkenbodemspieren, waarop de blaas als het ware rust. Door een verslapping van de bekkenbodemspieren zakt de plasbuis uit en kan geen weerstand meer bieden aan de druk vanuit de blaas. Verslapping van de bekkenbodemspieren kan verschillende oorzaken hebben: bevallingen, veel zwaar tillen, hormonale veranderingen in de overgang en sommige gynaecologische operaties. Tevens kan chronisch hoesten, of een bemoeilijkte ontlasting de verzakking verergeren.

Aandrang-incontinentie

Aandrang-incontinentie wordt ook wel urge (Engels voor behoefte, aandrang) incontinentie genoemd. Bij deze vorm ontstaat een plotselinge neiging om te plassen, die niet is te stoppen. De plasspier knijpt onverwacht samen en de patiënt plast vrijwel zonder gewaarschuwd te zijn. Vaak is de tijd te kort om nog een toilet te bereiken, met alle gevolgen van dien. De hoeveelheid urine die hier per keer wordt verloren kan soms groter zijn dan bij inspanning-incontinentie, aangezien de blaas in een keer helemaal leegstroomt. Aandrang-incontinentie kan 's nachts en in volkomen rust toestand optreden. Meestal is er geen echte oorzaak van de instabiele blaasspier aan te wijzen. Er kan een verband zijn met psychische spanningen. Aandrang incontinentie kan ook lichamelijke oorzaken hebben zoals neurologische aandoeningen en fouten in de stofwisseling (suikerziekte), het kan ook verband houden met een urineweginfectie, die met antibiotica kan worden genezen of met de verminderde hoeveelheid aan vrouwelijk geslachtshormonen na de menopauze.

Druppel-incontinentie

Deze vorm van incontinentie (ook wel overloop-incontinentie genoemd) komt vooral op oudere leeftijd voor en meer bij mannen dan bij vrouwen. Bij mannen zijn meestal prostaatproblemen de oorzaak. De prostaat kan vergroot zijn door ontwikkeling van nieuw weefsel (adenoom). Dit weefsel is goedaardig, maar kan de plasbuis afknellen, zodat de urine zich ophoopt in de blaas en alleen nog druppelsgewijs naar buiten kan lopen. Ook een ontsteking aan de prostaat kan ditzelfde effect geven. Prostaatkanker hoeft geen belemmering van de urinestroom op te leveren. Bij vrouwen kan de overloopblaas het gevolg zijn van een vergroting van de baarmoeder of eierstokken, of van een zeer sterke blaasverzakking.

Het is ook mogelijk, zowel bij mannen als bij vrouwen, dat het sluitmechanisme van de blaas niet goed functioneert, waardoor deze steeds een beetje open blijft staan. Ook dan kan urine druppelsgewijs naar buiten lopen.

Belangrijk om te lezen!

Het is niet de bedoeling van dit overzicht dat u aan de hand hiervan zelf vaststelt welke vorm van incontinentie u heeft en wat u daar het beste aan kunt doen. Daarvoor is incontinentie veel te gecompliceerd en dit overzicht veel te algemeen. Bovendien komt vaak voor dat verschillende vormen van incontinentie zich bij één patiënt tegelijkertijd voordoen, in een soort mengvorm.

Heeft u het idee dat u last heeft van incontinentie, ga dan naar uw huisarts! Hij of zij zal u niet uitlachen, niets verwijten en niet verachten. U bent een van de heel velen en waarschijnlijk heeft uw huisarts binnen zijn praktijk meerdere incontinentie patiënten, die hij of zij met raad ter zijde staat en kan u de weg wijze naar een voor u passende behandelmethode. En bedenk ook dat uw huisarts een beroepsgeheim heeft, dus uw "buurman" komt over u en uw klachten, van uw huisarts écht niets te weten!